Buzones: dictadura omoĩ tape rehe ha democracia ndohe'ói chupe

Oñemboyke ramo umi buzones Unidad Penal Nº15 Batán-pe, oñembojere peteĩ arquitectura oñeheja vaekuére: pe koty ha'ete, pe ñe'ẽ ha'ete ha pe tembiapo ha'eténdi voi oĩmava'ekue umi tetã ñemboty Argentina dictadura cívico-militar paha pegua. Peteĩ tembiapo oñondivepa, oñembyatypaha organismo público, proyecto comunitario, mba'apohára kuimba'e ha kuña sistema penitenciario ha área ministerial pegua, ha tava'ỹhápe oĩva oñembyatypáva.

Mbohapy organismo público —Centro de Estudios Legales y Sociales (CELS), Procuración Penitenciaria de la Nación ha Comisión Provincial por la Memoria—, Argentina Estado voi Comité contra la Tortura Naciones Unidas renondépe, peteĩ investigación institucional Procuración Penitenciaria mba'éva osẽ vaekue 2008-pe, ha umi tapicha okakuaáva Circuito Camps-gui omombe'u kuatiápe umi koty oñemboykeha Servicio Penitenciario Bonaerense-pe oguerekoha matriz, arquitectura ha ñe'ẽ ha'ete terrorismo de Estado yvykua ndive.

Buzón, yvykua, tubo: pe ñe'ẽ ha'eténte

«Buzón» oguereko, jerga penitenciaria Argentina-pe, peteĩ hekoete: pe koty individual castigo pegua oñemoĩha peteĩ tapicha año, ndaijopýiva avave ndive, 23 térã 24 aravo ára pukukue. Pe ñe'ẽ ha'ete umi oĩva vaekue preso político los setenta-pe oiporúva omombe'u haguã umi calabozo tetã ñemboty pegua, oñemokañy haguépe chupekuéra.

Pe testimonio Claudia Favero mba'éva, okakuaáva Circuito Camps-gui —pe ñuhã tetã ñemboty Brigada de Investigaciones La Plata pegua dictadura paha guýpe—, opyta jehaipýpe peteĩ kuatiahaipýpe Central de Trabajadores de la Argentina Autónoma mba'éva pe sentencia histórica juicio rehegua:

Che hermano Luis-pe omoĩ peteĩ buzón upéichagua-pe, ha cheve cherejánte yvýpe.

Claudia Favero. Una sentencia histórica: la larga noche del Circuito Camps (Peteĩ sentencia histórica: Circuito Camps pyhare puku), CTAA, 2012. · Marandu ñongatupyre · Ojehecha: 25/05/2026.

Pe atyha Sembrando Memoria, oñembyaty preso político ha presa política Coronda ka'irãi pegua ndive ATE Santa Fe, ohai iñarchivo histórico-pe peteĩ ñemombe'u pe régimen oñemoĩ vaekue upe penal-pe 1976 ha 1983 mbytépe, oñeme'ẽva preso político ha sindicalista Victorio Paulón-pe:

Coronda, dictadura argentina aja (1976-1983), omoĩ peteĩ régimen ára pukukue ohóva política oñemoĩva opa ka'irãi ha tetã ñemboty-pe, ojukapa haguã opavave oñemo'ãva ambue.

Victorio Paulón, Sembrando Memoria / ATE Santa Fe-pe. Coronda la cárcel: Notas históricas (Coronda pe ka'irãi: Marandu histórica). · Marandu ñongatupyre · Ojehecha: 25/05/2026.

Pe arquitectura, umi organismo omombe'úva

Pe Comité contra la Tortura Comisión Provincial por la Memoria mba'éva ohecha umi koty, ha CELS ogueraha upe ñemombe'u Comisión Interamericana de Derechos Humanos renondépe:

Pe jeporu umi pabellón ñemboyke térã buzones rehegua Unidades Penitenciarias Provincia-pegua ha'e peteĩ henda oñembyaiha jepi presokuéra integridad personal derecho. Pe ñeñongatu oiko koty 2x1.5 metros-pegua-pe 23 térã 24 aravo ára pukukue okẽ mokõi reheve; py'ỹinte y potĩ'ỹre térã mba'e iñakã potĩrã'ỹre; koty iky'a ha antihigiénica-pe; heta jey tesape natural ha/térã artificial'ỹre; aku'ỹre térã yvytu reike'ỹre.

Centro de Estudios Legales y Sociales (CELS). Jerure audiencia temática rehegua ñemboyke jeporúre Comisión Interamericana de Derechos Humanos renondépe, 6 jasykõi 2013 (Comisión Provincial por la Memoria marandu, Informe Anual 2012 «El sistema de la crueldad» / «Pe sistema ñañáva»). · Marandu ñongatupyre · Ojehecha: 26/05/2026.

Pe informe Comisión Provincial por la Memoria mba'éva ñemboyke rehegua ka'irãi bonaerense-pe omombe'u umi henda ha'eténte: okẽ chapa-gui ha peteĩ pasaplatos peteĩ jeike añónte.

Pe informe especial Comisión Provincial por la Memoria mba'éva ñemboyke rehegua ka'irãi bonaerense-pe oguenohẽ peteĩ ñe'ẽ investigadora María del Rosario Bouilly mba'éva omombykýva hekove régimen ryepýpe:

Umi «buzones» —koty ñemboyke pegua— ha'e pe henda «ivaivéva» ka'irãi-pe umi condición ivaipávape. Umi pabellón ñemboykerã, ojejapo ha ojeporúva omboja'o haguã ambue-ambuére tetãygua condición de vida-pe, ohechauka pe ipahaite mba'evai material ha simbólico-pegua.

Bouilly (2015), oñecitáva Comisión Provincial por la Memoria-pe. El aislamiento en las cárceles bonaerenses (Pe ñemboyke ka'irãi bonaerense-pe), jasyrundy 2021, p.42. · Marandu ñongatupyre · Ojehecha: 25/05/2026.

Umi calabozo oñemoĩháme umi preso político vaekue tetã ñemboty dictadura pegua-pe ojehechauka ñe'ẽ peteĩchávape —tuichakue ha'eténte, okẽ chapa mokõi, yvytu reike pasaplatos rupive, ñeñongatu are año— umi testimonio okakuaáva ha umi sentencia judicial crímenes de lesa humanidad rehegua-pe. Pe oñemoambuéva peteĩ caso-gui ambuépe ndaha'éi pe koty. Ha'e pe tetãygua oñembotypyre.

Umi fuente he'i kuatiápe

Pe jeku'e ndaha'éi morfológico añónte. Oñembohéra, kuatiápe, documento público-pe —ha, pe caso imbaretevévape, peteĩ ñe'ẽ Argentina Estado voi mba'éva ONU renondépe.

Jasypateĩ 2004-pe, pe 33° período de sesiones Comité contra la Tortura Naciones Unidas rehegua ryepýpe, pe goviérno argentino ohecharamo:

Pe tortura jeporu ndohói situación excepcional térã circunstancia particular-pe, ha katu ha'e umi rutina fuerzas de seguridad Estado mba'éva, peteĩ legado dictadura militar paha mba'éva umi goviérno democrático ndaikatúi vaekue ombohovái.

Argentina Estado ñehecharamo CAT-ONU renondépe (CAT/C/CR/33/1, párr. 6, 24 jasypateĩ 2004), oñemoĩ jey Procuración Penitenciaria de la Nación, Ñepytyvõ Órganos de Tratados ONU renondépe. · Marandu ñongatupyre · Ojehecha: 25/05/2026.

Pe CELS, peteĩ informe-pe omondóva Relator Especial contra la Tortura ONU mba'éva-pe (Sir Nigel S. Rodley) 24 jasypa 2001-pe, umi violación Argentina Estado ojapóva 2000 ha 2001 aja rehegua, omoĩ pe diagnóstico ha'eténte:

Pe marandu oñembyatypyre ohechauka kóva: a) pe jeku'e umi práctica sistemática tortura rehegua ha jepe pe situación oñembyaivéva, hetave umi institución térã jurisdicción-pe.

Centro de Estudios Legales y Sociales (CELS). Informe Relator Especial contra la Tortura Naciones Unidas-pe, 24 jasypa 2001. · Marandu ñongatupyre · Ojehecha: 25/05/2026.

2008-pe, Procuración Penitenciaria de la Nación omoherakuã Cuerpos Castigados (Tete Oñenupãva) (Editores del Puerto), peteĩ investigación institucional ombosako'íva umi investigador Alcira Daroqui ha Carlos Motto, oñembojojáva amo mil encuesta tapicha oñembotypyréva ka'irãi federal-pe rehe, ojejapóva 2007 ha 2008 ñepyrũ aja. Pe hipótesis central estudio mba'éva he'i:

Pe pena de prisión ha'e ha ojepyso, hetaiterei, pena corporal ramo umi práctica penitenciaria ñañáva ha ojahéiva rupive —ñenupã tete ha tortura— umi tapicha oñembotypyre rehe; umi práctica regular ha sistemática ohóva umi estrategia de gobernabilidad institucional voi.

Alcira Daroqui ha Carlos Motto. Cuerpos Castigados. Procuración Penitenciaria de la Nación / Editores del Puerto, 2008, pp. 29-30. · Marandu ñongatupyre · Ojehecha: 25/05/2026.

Peteĩ ñemyesakã añetegua: pe libro tete jehaipýpe, Daroqui ha Motto ndohaíri peteĩ ñe'ẽ memete omoĩva peteĩchaháicha pe arquitectura «buzón» ko'ãgagua ha umi koty dictadura pegua. Umi ohechaukáva, tembiapo empírico campo pegua reheve, ha'e pe ñemboyke penitenciario democracia-pe ha'eha peteĩ herramienta sistemática ha racionalizada Estado mba'éva, ndaha'éi peteĩ anomalía. Pe puente histórico upe ñehechauka ha pe genealogía dictatorial mbytépe omoĩmba umi organismo oñeñangarekóva pe apañuãi rehe ha, avei, Daroqui voi iñe'ẽ pe acto público libro ñembojeroviahápe (ñambohovake yvýpe).

Pe Comisión Provincial por la Memoria, omba'apóva Mecanismo Local de Prevención de la Tortura ramo Buenos Aires provincia-pe, omoĩ upe jeku'e iñ-Informe Anual 2021 Registro Nacional de Casos de Tortura mba'évape:

Pe ñaña ha'e pe matriz poder de castigar mba'éva ojepysóva ka'irãi gobierno-pe, upe ñaña ojehechaukáva peteĩ acción omoĩva mba'asy ha jehasa asy tuicháva ha upe acción ohechauka brutalidad, pochy ha py'aro. Upe matriz-pe oñemoĩva'erã pe tortura.

Comisión Provincial por la Memoria. Informe Anual Registro Nacional de Casos de Tortura, 2022 (informe 2021 rehegua), p.99. · Marandu ñongatupyre · Ojehecha: 25/05/2026.

Pe informe ha'eténte oguenohẽ, upe rire, peteĩ ñe'ẽ Alcira Daroqui mba'éva upe tortura reko ára ha estructural rehegua:

Peteĩ ñaña ndaha'éiva producto umi acto pohýiva ha extraordinario, ha katu ha'e parte peteĩ administración acto ára pukukue pegua poder penitenciario ojapóva: ha'e umi práctica ombyaíva ha oñenupãva, omotĩva, oñembohorýva, ojahéiva, pe tapicha oñembotypyre ohasáva opa ára pukukue ñeñongatu ka'irãipe aja: ha'e pe tekove ka'irãipe. Práctica ndaikatúiva «oñemyesakã» jepe pe excepción ryepýpe. Ha'e parte peteĩ tecnología, omoheñóiva peteĩ forma ñ-gobierna haguã umi tetãygua oñembotypyre ha umi sujeto preso ramo.

Daroqui (2014: 44-45), oñecitáva RNCT Informe Anual 2021 ha'eténte-pe, p.99. · Marandu ñongatupyre · Ojehecha: 25/05/2026.

Pe concepto umi organismo oiporúva: matriz, ndaha'éi jeku'e

Pe ñemoambue oguereko mba'eguasu. He'i haguã umi buzones ha'eha «jeku'e» ohechauka peteĩ mba'e dictadura-gui «oho gueteri». Pe ñemoñe'ẽ umi organismo oñecitáva omoĩva ha'e estructural-ve: umi buzones ha'e parte peteĩ matriz ha'eténte, pe Comisión Provincial por la Memoria oiporuháicha pe ñe'ẽ — pe patrón ombosako'íva pe ñembohovái ára pukukue poder penitenciario mba'éva opavave tava'ỹhápe oĩva renondépe: pe ñemboyke ha pe joaju colectivo jeka.

Upe matriz ndojejapói 1976-pe. 1976 ha 1983 mbytépe oñemoĩ tape rehe ha oñeporu política de Estado ramo umi preso político rehe. 1983 rire, oñemboty rire umi tetã ñemboty dictadura pegua, pe matriz ndojejei: pe ñe'ẽ ha pe arquitectura opyta jeporurã. Oñemoambue pe tetãygua oñembotypyre.

He'i opa ñe'ẽ reheve Alcira Daroqui pe ñembojerovia público-pe Cuerpos Castigados mba'éva, 29 jasyrundy 2008-pe, Salón Verde Facultad de Derecho Universidad de Buenos Aires pegua-pe, Decano Facultad mba'éva, Procurador Penitenciario ha peteĩ koty cientocincuenta tapicha-pegua renondépe:

Kóva ojerure ñemoĩ, oñondive voi pe ñemoĩ peteĩ diálogo tekotevẽva yma ha ko'ãga mbytépe umi derechos humanos ñembyai rehegua umi hérava «fuerzas de seguridad» Estado mba'éva rupive. Upe diálogo'ỹre yma ha ko'ãga mbytépe hasýta ñandéve ñamoĩ porã haguã pe apañuãi derechos humanos ñembyai ka'irãi-pe.

Alcira Daroqui, ñe'ẽ he'íva pe informe ñembojerovia público-pe (Facultad de Derecho UBA, 29 jasyrundy 2008), oñemboheráva Cuerpos Castigados-pe, p.XV. · Marandu ñongatupyre · Ojehecha: 25/05/2026.

Upe ñemoĩ ha'eténte-pe, Daroqui ohechauka pe joaju histórico pe libro tete jehaipýpe ndohechaukáiva peteĩ ñe'ẽ memete:

Pe ñemokañy, ñemano ha tortura ndaha'éi «patrimonio» fuerzas armadas ha de seguridad mba'évante, oñekotevẽ heta civil ojapo haguã ha omokañy haguã, civil'ỹre ndaikatumo'ãi vaekue… ndaikatumo'ãi vaekue ko maquinaria tortura ha derechos humanos ñembyai jepyso rehegua, ndaiporiri rire peteĩ articulación civil ha fuerzas de seguridad mbytépe.

Daroqui, ñembojerovia público (FCJyS-UBA, 29 jasyrundy 2008), oñemboheráva Cuerpos Castigados-pe, p.XVI. · Marandu ñongatupyre · Ojehecha: 25/05/2026.

Upévare pe ñemboyke umi buzones Batán pegua ndaha'éi peteĩ procedimiento ñemoambuénte

Ko marco-pe, pe ojehupytýva Unidad 15 Batán-pe ha'e hetave peteĩ avance condiciones de detención-gui: ha'e peteĩ ñemoĩ peteĩ herencia institucional terrorismo de Estado mba'éva ári, ojejapóva sistema penitenciario voi ryepýgui.

Pe artículo umi buzones ñemboty rehegua he'i haguéicha, pe tembiapo ikatu pe articulación rupive umi tava'ỹhápe oĩva oñembyatypáva, umi organismo omoirũva chupekuéra —Comité contra la Tortura Comisión Provincial por la Memoria mba'éva, Procuración Penitenciaria, Asamblea Permanente por los Derechos Humanos— ha umi proyecto colectivo oñangarekóva pe jerure rehe ára pukukue, ijapytépe Proyecto Mecha.

Mba'e opyta gueteri ojejapo haguã

Unidad 15 ndoguerekovéima buzones. Pe ambue Servicio Penitenciario Bonaerense ha Servicio Penitenciario Federal mba'éva, heẽ. Pe informe especial Comisión Provincial por la Memoria mba'éva ñemboyke rehegua, osẽ vaekue jasyrundy 2021-pe, ohechauka 392 mba'e ñemboyke oñembyatypyre 29 henda detención Buenos Aires provincia-pe 2019 aja. Pe ñehesa'ỹijo guasu pypukúpe —entrevista tapicha oñembotypyre-pe, personal penitenciario-pe ha monitoreo pabellón-pe— pe informe oiporavo cinco unidad ohechaukáva hekoha Buenos Aires yvy ape ári: umi Unidad 1 (Olmos), 2 (Sierra Chica) ha 23 (Florencio Varela) kuimba'épe, ha umi Unidad 8 (Los Hornos) ha 50 (Batán) kuñápe. Servicio Penitenciario Federal-pe, pe Ramiro Gual tesis régimen federal rehegua ohechauka pe jeporu koty castigo, «buzones» ha pabellón resguardo Complejo Penitenciario Federal I Ezeiza pegua-pe ha Complejo Penitenciario Federal CABA (Devoto ymaguare)-pe.

Téra administrativo ambue-ambue guýpe —«sectorización», «koty de tránsito», «Sector de Aislamiento y Sanción»—, umi koty castigo oguereko gueteri, umi ñehesa'ỹijo oñecitáva he'iháicha, umi mba'e ha'eténte pe artículo omombe'úva.

Oñemboyke umi buzones Unidad 15 pegua ikatu vaekue. Pe porandu, ko'ãga, ha'e oĩ Batán-pe ojejapo vaekue ikatúpa ojejapo jey térã opytáta peteĩ excepción ramo.

Pe ñembohovái, umi fuente oñeñangarekóva pe apañuãi rehe he'iháicha, nahániri pe ñe'ẽ «buzón» térã pe koty tuichakue mba'éva. Oĩ araka'e, ñande sociedad ramo, jadecidíta pe matriz ombosako'íva ka'irãi ndaikatuiha opyta upéva oñemoĩ vaekue tape rehe terrorismo de Estado aja.

Créditos

J

Por Juliana

IA mborokuái comunitaria pa'ũme Liberté, oikuaa porã teko, ñe'ẽ ha aranduka rehegua organización-pe. Oñemyatyrõ va'ekue equipo humano editorial ndive. Oheka, ohai ha oñomongeta com...

Curación editorial, edición final y publicación: equipo humano de Liberté.

Novedades oñemohendáva

Proyecto Mecha cierra: los buzones de Batán fueron abolidos
hace 3 semanas ndaINFIERNO

Proyecto Mecha cierra: los buzones de Batán fueron abolidos

Tras nueve años de campañas, denuncias y un programa de radio sin permiso institucional armado dentro de Batán, Proyecto Mecha anuncia su cierre por objetivo cumplido. El Pabellón 7 de la Unidad 15 de Batán dejó de ser pabellón de aislamiento.

Derechos penitenciarios Proyecto Mecha unidad 15 Batán
Moñe'ẽ artículo →
5' 88
Sesionó el Comité de prevención y resolución de conflictos de la cárcel de Batán
hace 3 años Ñe’ẽnguéra oñe’ẽva'erãva

Sesionó el Comité de prevención y resolución de conflictos de la cárcel de Batán

El Comité de prevención y resolución de conflictos en la cárcel de Batán abordó temas como el alto número de presos en aislamiento, la recepción de internos de otras jurisdicciones y propuestas para regular las visitas de parejas, buscando reducir la sobrepoblación y mejorar la convivencia en el penal.

tekoha oike rehegua sistema pytyvõhára rehegua tekojoja rehegua oñangarekóvo peteĩme’ẽ rehegua oñemomba’e hag̃ua peteĩ mba’e rehegua
Moñe'ẽ artículo →
8' 1395
Jueza Iriani sobre los problemas de la cárcel de Batán: “se solucionan trabajando todos juntos.”
hace 4 años Ñe’ẽnguéra oñe’ẽva'erãva

Jueza Iriani sobre los problemas de la cárcel de Batán: “se solucionan trabajando todos juntos.”

La jueza Mariana Iriani destacó la importancia del trabajo conjunto para solucionar los problemas estructurales y de superpoblación en la cárcel de Batán, promoviendo una reforma integral y una inspección pericial para mejorar las condiciones y garantizar un funcionamiento adecuado.

tekoha oike rehegua tekoha rembiporã oñembokatupyry hag̃ua tekoha oikeha
Moñe'ẽ artículo →
5' 1344
Hitos de Liberté