José L is een jongeman die al enige tijd gedetineerd is in de zwaarbeveiligde penitentiaire inrichting van de plaats Batán. Voor hem kwam het keerpunt toen hij bij Liberté ging meedoen, een zelfbeheerd collectief dat verandering voorstelt via werk, studie, sport, recreatie en diverse activiteiten, ondanks de opsluiting waarin degenen die er dagelijks aan deelnemen zich bevinden.
Van een gesloten afdeling naar een open ruimte
In gesprek met Radio Liberté beschreef José zijn eerste indrukken:
Ik voel me goed, het is eerlijk gezegd een rustige plek. Het is een plek waar je met mensen kunt praten, ze begrijpen je, ze luisteren naar je. Als je je slecht voelt, zijn zij er om je een hand te geven, en van dat soort dingen, goede dingen. Er is veel kameraadschap, het is een rustige plek, heel goed.
Over het verschil tussen opsluiting en deze nieuwe ruimte, zei hij:
Het is niet alleen een fysieke verandering, ook je verandering is mentaal, emotioneel.
"Het heeft mijn hoofd honderd procent veranderd"
Na vier maanden in de gemeenschap zegt José dat zijn kijk volledig veranderd is.
Ik zit al vier maanden in de ruimte en het heeft alles in mijn hoofd veranderd, honderd procent, omdat ik me niet meer opgesloten voel. Nu ben ik de hele dag in een open ruimte, in de buitenlucht, hier is goede kameraadschap. Hier kun je werken, sporten, er is van alles. Het is een prachtige plek en het heeft alles voor mij veranderd. Vroeger zat ik altijd op een gesloten plek. Door hier de hele dag in de buitenlucht te zijn, met mensen, met maten met wie we voetballen, doen we veel dingen. Alles is anders, en ten goede.
Zijn dagindeling bij Liberté begint om 9 uur 's ochtends met werken in de moestuin. Rond de middag lunch hij en om 14 uur begint hij met voettennis en klassiek voetbal. Op dinsdag en donderdag, om 16 uur, neemt hij deel aan de kookcursus. Daarnaast bezoekt hij het psychologiespreekuur dat Liberté als dienst aanbiedt, eens per twee weken.
De impact strekt zich ook uit tot zijn familie.
Mijn familie voelt zich goed, blij te weten dat ik dingen doe. Ze zijn blij met de vooruitgang die ik in zo weinig maanden heb geboekt, want eerlijk gezegd was ik nooit eerder op zo'n plek als deze geweest en ik voel me hier bij Liberté echt heel goed. Mijn familie voelt zich ook heel goed, wetend dat ik op deze plek kan zijn, werken en de dingen doen die ik doe.
De rapporten van Liberté bereiken al de rechtbanken
Een centraal gegeven in het traject van José L is de institutionele erkenning. De rechtbanken hebben kennisgenomen van het bestaan en de doelstellingen van Liberté en ontvangen nu de rapporten over wat door de leden van de gemeenschap wordt gedaan, bij het beoordelen of de persoon toegang kan krijgen tot de wettelijke rechten die hij in elk geval aanvraagt. Die rechten kunnen bestaan uit een tijdelijk verlof, voorwaardelijke invrijheidstelling, begeleide invrijheidstelling of een geheel van maatregelen gericht op het gedeeltelijk of definitief herwinnen van de vrijheid.
In het geval van José diende zijn advocaat bij de rechtbank de rapporten in over het werk, de studie en de recreatieve activiteiten bij Liberté. De procedure begon nadat het Openbaar Ministerie in beroep ging tegen het tijdelijk verlof dat de rechter had toegekend, met het argument dat de jongeman geen werk had.
Tegenover dat bezwaar besloot de verdediging om bij het Hof van Cassatie de arbeids-, opleidings- en begeleidingsrapporten van Liberté in te dienen. Uit de documentatie blijkt dat José werkt, zich bekwaamt in koken, studeert en over recreatieve ruimtes beschikt, wat ingaat tegen wat het Openbaar Ministerie beweerde. Het doel is dat de beslissing van de rechter die hem het tijdelijk verlof toekende, wordt bevestigd en definitief wordt.
De officier van justitie zei dat ik geen werk had, maar nu is alles voorgelegd wat ik hier bij Liberté doe. Ze hebben me al de enkelband omgedaan en ik ben al begonnen naar buiten te gaan en mijn familie weer te ontmoeten.
Momenteel wordt de beslissing van het Hof van Cassatie afgewacht.
"Het is alsof je op straat bent, op een vrije plek"
Voor José vertegenwoordigt Liberté een breuk met de gevangenislogica.
Voor mij is Liberté een rustige plek, een omgeving die anders is dan wat we gewend zijn in de gevangenisomgeving. Het heeft niets met elkaar te maken. Bovendien is het alsof ik op straat ben, op een open, vrije plek. Je kunt rustig rondlopen, niemand zegt je iets, niemand valt je lastig, je hebt geen problemen, je maakt geen ruzie met iemand. Het is een heel andere plek dan waar we gewend zijn in de gevangenis te leven.
Aan het einde van het interview in de studio van Radio Liberté namen we afscheid van José L, en wensten hem het beste voor deze fase waarin hij nu naar buiten kan gaan en tijd kan doorbrengen met zijn familie en vrienden. Terwijl het Hof van Cassatie een beslissing neemt, hoopt men dat de beslissing van de rechter definitief wordt en dat het proces dat José elke dag bij Liberté voortzet, volledig wordt erkend.
